Мыс концентратын қайта өңдеу: Қазақстанға өз тарифтік әдістемесі не үшін қажет?
Өмірсерік Байгенженов қайта өңдеу тарифін қалыптастыру кезінде инвестициялық қажеттіліктерді де ескеру қажет екенін айтты.
Қазақстанда мыс концентратын қайта өңдеу тарифін айқындау әдістемесіне қатысты пікірталас жалғасып жатыр. Бұл мәселе тек қайта өңдеу құнына ғана емес, елдегі мыс өнеркәсібін дамытуға, өндірісті тереңдетуге және отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға қатысты, деп жазады Sn.kz ақпарат порталы.
Бұл мәселеге қатысты пікір білдірген доктор Ph.D., профессор, О.А. Байқоңыров атындағы Тау-кен металлургия институтының «Металлургия және пайдалы қазбаларды байыту» кафедрасының профессоры Өмірсерік Байгенженов Қазақстан үшін мыс концентратын ішкі нарықта қайта өңдеудің экономикалық тиімділігін қамтамасыз ету маңызды екенін атап өтті.
«Қазіргі таңда әлемдік нарықтағы жағдай мыс концентратын қайта өңдеу саласына жаңа талаптар қойып отыр. Treatment Charge (TC), яғни концентратты қайта өңдеу үшін төленетін төлем тарихи төмен деңгейге түсті. Алайда TC көрсеткіші металлургиялық кәсіпорынның барлық шығынын білдірмейді», – деді ол.
Профессордың айтуынша, TC ең алдымен нарықтағы концентрат көлемі мен оны өңдейтін өндірістік қуаттардың арақатынасына байланысты қалыптасады.
«Шикізат көлемі азайған кезде металлургиялық кәсіпорындар концентрат үшін бәсекеге түсіп, оны қайта өңдеу ақысы төмендеуі мүмкін. Бірақ бұл зауыттардың шығыны жойылды дегенді білдірмейді. Электр энергиясы, еңбек ақысы, жөндеу, экологиялық талаптар және өндірісті жаңғыртуға кететін шығындар сақталады», – деді Өмірсерік Байгенженов.
Оның сөзінше, сондықтан әлемдік TC көрсеткішін қайта өңдеудің нақты өзіндік құнымен теңестіруге болмайды.
«Нөлдік немесе теріс TC металлургиялық өндірістің барлық шығыны жоқ деген сөз емес. Керісінше, мұндай жағдайда кәсіпорындар алтын, күміс, күкірт қышқылы және басқа да ілеспе өнімдерден түсетін кіріске көбірек тәуелді болуы мүмкін. Бірақ оларды өндірудің өзі қосымша жабдықты, энергияны және басқа да шығындарды талап етеді», – деді сарапшы.
Өмірсерік Байгенженов қайта өңдеу тарифін қалыптастыру кезінде инвестициялық қажеттіліктерді де ескеру қажет екенін айтты.
«Металлургиялық өндірісті ұзақ мерзімде дамыту үшін жабдықтарды жаңғырту, экологиялық жобаларды жүзеге асыру, автоматтандыру және жаңа өндірістік қуаттар салу қажет. Сондықтан инвестициялық құрамдас бөлік экономикалық есепте ескерілуі тиіс. Бірақ мұндай инвестициялар нақты жобалармен байланысты болып, құжаттармен расталуы және өзін-өзі ақтау мерзімі түсінікті болуы керек», – деді ол.
Сарапшы кен өндіруші компаниялардың мүддесі де назардан тыс қалмауы тиіс екенін атап өтті.
«Кен өндірушілер үшін қайта өңдеу шығынын азайту және өнімін тиімді нарыққа шығару маңызды. Сондықтан ішкі тариф барлық тарап үшін түсінікті, ашық әрі экономикалық тұрғыдан негізделген болуы керек. Тарифті есептеу кезінде нақты шығындар, инвестициялық құрамдас бөлік және нарықтың барлық қатысушысына ортақ қағидалар ескерілуі қажет», – деді Өмірсерік Байгенженов.
Оның пікірінше, Қазақстанның өз тарифтік әдістемесін қалыптастыруы ішкі нарықты әкімшілік жолмен қорғауға емес, отандық қайта өңдеу саласының тұрақты дамуына жағдай жасауға бағытталуы тиіс.
«Қазақстанның ұзақ мерзімді мақсаты тек мыс өндірумен шектелмеуі керек. Біз шикізатты ел ішінде тереңірек қайта өңдеп, қосылған құны жоғары өнім өндірісін дамытуымыз қажет. Ол үшін ашық әрі болжамды ережелер керек. Бұл кен өндіру мен металлургия салаларының мүддесін теңестіруге мүмкіндік береді», – деді профессор.
Өмірсерік Байгенженовтің сөзінше, мәселе тек бүгінгі қайта өңдеу тарифінде емес, Қазақстанның мыс өнеркәсібін алдағы жылдары қандай бағытта дамытатынында.
«Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану ел экономикасына тек шикізат экспорты арқылы емес, қайта өңдеу кәсіпорындары, жаңа инвестициялар, жұмыс орындары және технологиялық құзыреттер арқылы да ұзақ мерзімді пайда әкелуі тиіс», – деді ол.
Сіздің реакцияңыз?
