Қазіргі таңда мемлекеттердің халықаралық аренадағы бәсекеге қабілеттілігі тек табиғи ресурстармен ғана емес, тиімді сыртқы саясатымен де өлшенеді. Қазақстан үшін экономикалық дипломатия – ұлттық экономиканы әртараптандырудың, шетелдік инвестиция тартудың және экспорттық әлеуетті арттырудың маңызды құралы, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Осы бағыттағы жүйелі жұмыстар еліміздің әлемдік экономикадағы орнын нығайтып, жаңа өндірістердің ашылуына және жұмыс орындарының көбеюіне ықпал етіп келеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев экономикалық дипломатияны сыртқы саясаттың негізгі басымдықтарының бірі ретінде белгілеп, дипломатиялық қызметтің басты міндеті инвестиция тарту мен отандық бизнестің сыртқы нарықтарға шығуына қолдау көрсету екенін бірнеше мәрте атап өтті. Соған сәйкес Қазақстанның шетелдегі дипломатиялық өкілдіктері халықаралық компаниялармен байланыс орнатып, инвестициялық жобаларды ілгерілетуге белсенді қатысуда. Бүгінде Қазақстан Еуропалық одақ, Қытай, АҚШ,
Түркия, Оңтүстік Корея, Жапония және Парсы шығанағы елдерімен экономикалық әріптестікті кеңейтіп келеді. Ынтымақтастық аясында энергетика, көлік-логистика, агроөнеркәсіп, цифрлық технологиялар, жасанды интеллект, жаңартылатын энергия көздері және маңызды минералдарды игеру бағыттарында жаңа жобалар жүзеге асырылуда. Бұл еліміздің экономикасын жаңғыртуға және жоғары қосылған құны бар өндірістерді дамытуға мүмкіндік береді. Сыртқы экономикалық байланыстардың тиімділігін статистикалық көрсеткіштер де айғақтайды. Ұлттық статистика бюросының мәліметіне сәйкес, 2026 жылдың қаңтар–мамыр айларында Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 56,3 млрд АҚШ долларын құрады.
Оның ішінде экспорт көлемі 30,4 млрд доллардан асып, импорт шамамен 26 млрд доллар болды. Бұл көрсеткіштер қазақстандық өнімнің халықаралық нарықтағы сұранысы сақталып отырғанын және сыртқы сауда байланыстарының тұрақты дамып келе жатқанын көрсетеді. Инвестициялық ахуалды жақсарту мақсатында елімізде заңнамалық реформалар жүргізіліп, инвесторлардың құқықтарын қорғау тетіктері күшейтілуде. Сондай-ақ мемлекеттік органдар мен ұлттық компаниялар халықаралық қаржы институттарымен бірлесіп, инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруда. Бұл шаралар Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын арттырып, ұзақ мерзімді серіктестікті дамытуға негіз қалайды.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі геосаяси жағдайда экономикалық дипломатияның рөлі бұрынғыдан да күшейе түсті. Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты халықаралық серіктестермен өзара тиімді ынтымақтастықты дамытып қана қоймай, ұлттық экономиканың тұрақты өсіміне, экспорттың кеңеюіне және жаңа технологиялардың келуіне жол ашып отыр. Ал бұл өз кезегінде елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттырып, азаматтардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталған ұзақ мерзімді даму мақсаттарына қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Соңғы жылдары Қазақстанның экономикалық дипломатиясындағы жаңа басымдықтардың бірі – сирек кездесетін және стратегиялық маңызды пайдалы қазбалар саласындағы халықаралық ынтымақтастық. Әлемде энергетикалық ауысу үдерісі күшейген сайын литий, кобальт, вольфрам, титан және сирек жер металдарына сұраныс артып келеді. Осыған байланысты Қазақстан Еуропалық одақ, Оңтүстік Корея және Жапониямен аталған ресурстарды барлау, өндіру және терең өңдеу бойынша әріптестікті кеңейтіп жатыр. Бұл бағыт елімізде жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға және өңделген өнім экспортын ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Экономикалық дипломатияның маңызды бағыттарының бірі – жасыл энергетикаға инвестиция тарту. Қазақстан күн және жел электр станцияларын салу, энергия сақтау жүйелерін дамыту, сондай-ақ «жасыл» сутегі өндірісі бойынша халықаралық инвесторлармен бірлескен жобаларды жүзеге асыруда. Сарапшылардың пікірінше, бұл бастамалар елдің көміртегі бейтараптығына қол жеткізу жөніндегі стратегиялық мақсаттарына сәйкес келеді және Қазақстанды Орталық Азиядағы жаңартылатын энергия көздерінің ірі орталығына айналдыруға ықпал етеді.
Қазақстан шетелдік инвесторлар үшін қолайлы бизнес-ортаны қалыптастыру мақсатында Инвестициялық штабтың жұмысын күшейтіп, ірі жобаларды жедел сүйемелдеу тетіктерін енгізді. Бүгінде инвесторларға әкімшілік кедергілерді азайту, инфрақұрылыммен қамтамасыз ету және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды жеңілдету бойынша жаңа механизмдер ұсынылуда. Бұл бастамалар ірі халықаралық компаниялардың Қазақстан нарығына келуіне қолайлы жағдай жасап отыр.
Қазақстан дәстүрлі серіктестермен қатар Орта Шығыс, Оңтүстік-Шығыс Азия және Африка елдерімен экономикалық ынтымақтастықты да белсенді дамытып келеді. Сарапшылардың айтуынша, жаңа нарықтарға шығу экспорт географиясын кеңейтіп, қазақстандық өнімнің халықаралық нарықтағы үлесін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде әлемдік нарықтағы өзгерістерге тәуелділікті азайтып, сыртқы сауданың тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Сыртқы экономикалық байланыстарды дамытуда цифрлық дипломатияның маңызы да күшейіп келеді. Қазақстанның шетелдегі дипломатиялық өкілдіктері инвестициялық жобаларды ілгерілету, халықаралық форумдар мен іскерлік кездесулер ұйымдастыру, сондай-ақ қазақстандық компанияларды шетелдік серіктестермен байланыстыруда цифрлық платформаларды белсенді пайдалана бастады. Бұл келіссөздердің тиімділігін арттырып, инвестициялық жобаларды іске асыру мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.
Сарапшылардың бағалауынша, Қазақстан Орталық Азиядағы тікелей шетелдік инвестициялардың ең ірі реципиенті болып қала береді. Елге тартылатын инвестицияның басым бөлігі тау-кен өнеркәсібімен қатар өңдеу өнеркәсібі, көлік-логистика, жаңартылатын энергетика және цифрлық технологиялар салаларына бағытталып отыр. Бұл экономикалық дипломатияның инвестицияларды әртараптандырудағы тиімділігін көрсетеді.
Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы еркін сауда туралы келісімдердің мүмкіндіктерін белсенді пайдаланып келеді. Соның нәтижесінде қазақстандық кәсіпорындар Вьетнам, Сербия, Иран және Сингапур сияқты нарықтарға жеңілдетілген сауда шарттарымен шығуға мүмкіндік алды. Сарапшылардың пікірінше, бұл қазақстандық өнімнің экспорт географиясын кеңейтіп, отандық бизнестің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді.
Экономикалық дипломатияның жаңа кезеңінде шикізат экспортынан бөлек, өңделген өнім экспортын ұлғайтуға ерекше назар аударылып отыр. Осы мақсатта шетелдік инвесторлармен машина жасау, мұнай-химия, металлургия, фармацевтика және азық-түлік өндірісі салаларында бірлескен кәсіпорындар құру бойынша келіссөздер жүргізілуде. Бұл өндірістердің технологиялық деңгейін көтеріп, қосылған құны жоғары өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстан Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі, Еуропалық қайта құру және даму банкі, Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі сияқты халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастықты нығайтып келеді. Бұл институттар көлік инфрақұрылымы, энергетика, су ресурстары, цифрландыру және шағын және орта бизнесті дамыту бағытындағы жобаларды қаржыландыруға қатысып, ел экономикасына ұзақ мерзімді инвестициялардың келуіне ықпал етуде. Мұндай серіктестік Қазақстанның халықаралық қаржы жүйесіндегі сенімді серіктес ретіндегі беделін де күшейте түседі.