Қазақстандықтардың банктерге қарызы 21,3 трлн теңгеге жетті

2026 жылдың ағымдағы статистикалық деректеріне сәйкес, екінші деңгейдегі банктердің жеке тұлғаларға берген жалпы қарыз қоржыны 21,3 триллион теңгеден асып түсті. Оның ішінде халықтың күнделікті қажеттіліктеріне, тұрмыстық техника мен ағымдағы шығындарына алған кепілсіз тұтынушылық несиелерінің үлесі 12,8 триллион теңгені құрайды. Бұл көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 21,4 пайызға өскенін көрсетеді, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.

Банктердің бұл бағыттағы белсенділігі түсінікті: тұтынушылық несиелер бойынша орташа жылдық тиімді сыйақы ставкасы 22,5 пайыздан 45 пайызға дейінгі жоғары аралықты қамтиды. Ал Ұлттық банктің базалық ставкасы жоғары деңгейде сақталып отырған жағдайда, банктер нақты өндірісті немесе орта бизнесті уақытша несиелеуге қарағанда, халыққа қысқа мерзімді жоғары пайыздық қарыздарды таратуды әлдеқайда тиімді санайды. Нәтижесінде, бизнесті несиелеудің жалпы қарыз портфеліндегі үлесі кейінгі жылдары 38 пайызға дейін құлдыраған.

Статистикаға сүйенсек, қазіргі уақытта елімізде 8,4 миллионнан астам азаматтың банктер мен микроқаржы ұйымдары алдында мерзімді қарыздары бар. Оның ішінде 1,6 миллионға жуық салымшының несие бойынша төлем мерзімін 90 күннен асырып алған проблемалық қарыздары тіркелген. Бұл еліміздегі еңбекке қабілетті халықтың әрбір төртінші азаматының қаржылық қиындыққа тап болғанын білдіреді.

Сарапшылар банктердің рекордық таза пайдасы (2026 жылдың 9 айында банк секторының таза пайдасы 2,4 триллион теңгеге жеткен) мен халықтың табыс деңгейі арасындағы теңсіздікке назар аудартады. Банктердің мол пайда табуы халықтың қаржылық сауаттылығының артуынан емес, несиеге деген мәжбүрлі сұраныстың жоғарылығынан және комиссиялық алымдардың өсуінен қалыптасып отыр. Табысы инфляция қарқынына ілесе алмаған бұқара несиені несиемен жабу спираліне кіріп кеткен.

Реттеуші орган тарапынан қарыз жүктемесінің коэффициенті бойынша шектеулер енгізіліп, табысы төмен азаматтарға кепілсіз несие беруді шектеу шаралары жүргізілгенімен, бұл халықтың микроқаржы ұйымдары мен көлеңкелі қаржы нарығына өтіп кетуіне себеп болуда. Ал екінші деңгейдегі банктер несие портфелінің сапасын визуалды түрде таза ұстау үшін проблемалық қарыздарды коллекторлық агенттіктерге қайта сатуды белсенді жалғастырып келеді.

Қорытындылай келе, банк секторының несиелеу саясатындағы қазіргі дисбаланс бұл тек қаржылық емес, үлкен әлеуметтік тәуекел. Нақты экономикаға, өндіріс пен шағын бизнеске бағытталмаған несие тасқыны ұзақ мерзімді кезеңде елдің макроэкономикалық тұрақтылығына нұқсан келтіреді. Осыған байланысты банктердің тұтынушылық қарыздардан табатын артық пайдасына шектеу қойып, несие қоржынын нақты секторды дамытуға бұрудың кешенді механизмі қажет.