Қазақстан әлеуметтік қорғаумен қамту бойынша Орталық Азияда көш бастап тұр — сарапшы Яков Воронков

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жекелеген әлеуметтік қолдау шараларын көрсету кезінде отбасының әл-ауқат деңгейі ескеріледі. Сарапшы-аналитик Яков Воронков бұл өзгерісті әлеуметтік қорғау жүйесін одан әрі дамытудың келесі кезеңі ретінде бағалайды, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.

Оның айтуынша, өзгерістердің негізгі мәні — мемлекеттік көмекті шын мәнінде мұқтаж азаматтарға басым бағыттау.

Сарапшы алдағы өзгерістерге тоқталмас бұрын, бүгінде Қазақстандағы әлеуметтік қолдау жүйесінің қалай жұмыс істеп тұрғанына және елдің қандай нәтижелерге қол жеткізгеніне назар аударуды ұсынады.

Халықаралық ұйымдардың деректері Қазақстанның әлеуметтік қорғаумен қамту және адам дамуының кеңірек көрсеткіштері бойынша өңірде жоғары нәтижелер көрсетіп отырғанын аңғартады.

Халықаралық еңбек ұйымының соңғы қолжетімді деректеріне сәйкес, Қазақстан халқының 94,3 пайызы әлеуметтік қорғаудың қандай да бір түрімен қамтылған. Бұл — Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Өзбекстанда бұл көрсеткіш 56 пайызды, Қырғызстанда — 42,9 пайызды, Түрікменстанда — 42,7 пайызды, Тәжікстанда 34,1 пайызды құрайды.

Сарапшы бұл көрсеткішті тікелей жәрдемақы алатын халықтың үлесі ретінде түсінуге болмайтынын атап өтті. Ол әлеуметтік сақтандырудың түрлі тетіктерін қоса алғанда, әлеуметтік қорғау жүйесімен жалпы қамтуды көрсетеді.

«Бұл көрсеткіштер Қазақстанда әлеуметтік қорғаудың ауқымды жүйесі қалыптасқанын көрсетеді. Қазіргі әлеуметтік саясатта белгілі бір теңгерімсіздіктер мен жетілдіруді қажет ететін бағыттар бар. Дегенмен сақтап, одан әрі дамыту маңызды нәтижелер де бар», — дейді Яков Воронков.

Тағы бір маңызды көрсеткіш — БҰҰ-ның Адам дамуы индексі. Human Development Report 2025 есебіне сәйкес, Қазақстанның адам дамуы индексі 0,837-ні құрап, ел 193 мемлекет пен аумақтың ішінде 60-орынға ие болды. Қазақстан адам дамуы өте жоғары елдер тобына жатады. Индекс халықтың табысымен қатар өмір сүру ұзақтығы мен білім деңгейін де ескереді.

«Бұл көрсеткіштер бойынша Қазақстан өңірде мықты позицияға ие. Бұл — әлеуметтік инфрақұрылым мен қолдау жүйесінің дамуының нәтижесі. Сондықтан қазір, меніңше, міндет әлеуметтік қорғау көлемін қысқарту емес, оны нақты әрі дәл бағыттау болуы керек», — деп санайды сарапшы.

Воронков Дүниежүзілік банктің деректеріне де назар аударды. Оның Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесіне берген бағасына сәйкес, атаулы әлеуметтік көмек жеткілікті деңгейде дәл бағытталған. Оның тікелей және жанама алушыларының 82,5 пайызы табысы ең төмен 20 пайыз халықтың қатарына жатады.

Салыстыру үшін, санаттық қағидат бойынша берілетін басқа бағдарламалар табысы төмен азаматтарға жатпайтын тұрғындарды да жиірек қамтиды.

Аналитиктің пікірінше, алдағы өзгерістердің негізгі логикасы да осында.

«Егер отбасылардың мүмкіндіктері айтарлықтай ерекшеленетін болса, мемлекеттік көмектің бір бөлігін бөлген кезде азаматтардың мұқтаждық деңгейін ескеру орынды. Қаражат көлемі бәрібір шектеулі. Сондықтан мәселе осы ресурсты қолдауға аса мұқтаж адамдарға қаншалықты дәл бағыттай алатынымызда», — дейді Яков Воронков.

Сарапшының пікірінше, әлеуметтік көмекті барынша нақты бағыттау нәтижесінде үнемделетін ресурстарды қолдауы жеткіліксіз отбасыларға қосымша көмек көрсетуге жұмсаған жөн.

«Атаулылықты арттыру қолданыстағы көмегі объективті түрде жеткіліксіз отбасыларды қосымша қолдауға мүмкіндік бергені қисынды. Сонда өзгерістердің мәні халыққа түсінікті болады: әңгіме бюджет қаражатын жай ғана үнемдеу туралы емес, әлеуметтік жүйе аясында ресурстарды әділеттірек қайта бөлу туралы», — деп түйіндеді сарапшы.