Алматы — халық ең көп шоғырланған, көлік және туристік инфрақұрылымы дамыған ірі мегаполис. Қалада күн сайын әуежай, теміржол вокзалы, сауда және ойын-сауық орталықтары, білім беру ұйымдары, мәдениет нысандары мен басқа да адам көп жиналатын орындар жұмыс істейді. Сондықтан мұндай нысандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ықтимал террорлық қатерге дайын болу бірнеше мемлекеттік органның бірлескен жұмысын талап етеді.
Алматыдағы терроризмге қарсы іс-қимылдың негізгі тетіктерінің бірі — қала әкімдігі жанындағы терроризмге қарсы комиссия. Ол терроризмнің алдын алу бағытындағы мемлекеттік органдардың жұмысын үйлестіреді. Бұл іске Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен полициядан бөлек, төтенше жағдайлар қызметі, денсаулық сақтау, білім беру, көлік және басқа да салалардың өкілдері тартылады.
Мұндай жүйенің қажеттілігі ықтимал қауіп кезінде бірнеше қызметтің бір мезетте әрекет етуімен байланысты. Бір орган қауіпсіздікті қамтамасыз етсе, екіншісі адамдарды эвакуациялауы, үшіншісі медициналық көмек көрсетуі, ал басқа қызметтер ақпарат алмасу мен қоғамдық тәртіпті бақылауды ұйымдастыруы мүмкін.
Алматыда республикалық штабтық оқу-жаттығу өтті
2026 жылғы 17 сәуірде Алматыда терроризмге қарсы іс-қимыл бойынша республикалық штабтық оқу-жаттығу ұйымдастырылды.
Ресми мәліметке сәйкес, шараның негізгі мақсаты — уәкілетті органдардың өзара іс-қимылын жетілдіру, төтенше жағдай кезінде жедел әрекет ету дағдыларын пысықтау және террористік қатерлерге қарсы дайындық деңгейін арттыру.
Оқу барысында түрлі сценарийлер қаралып, қызметтердің өзара үйлесімді әрекеті, ақпарат алмасу және төтенше жағдайға ден қою алгоритмдері тексерілді. Оған Алматы қаласының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің мамандары да қатысты. Сонымен қатар терроризмге қарсы жедел штабтың күштері мен құралдары есеп кестесіне сәйкес жұмылдырылды.
Оқу-жаттығу соңында қатысушылардың терроризмге қарсы іс-қимыл саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді білу деңгейін анықтау үшін тестілеу жүргізілді.
Бұл шараның ерекшелігі — нақты террорлық акт болғанын білдірмейді. Мұндай оқу-жаттығулар төтенше жағдай туындағанға дейін мемлекеттік органдардың әрекет алгоритмін тексеруге мүмкіндік береді.
Әуежайдағы күрделі сценарий қалай пысықталды?
Алматыдағы ауқымды оқу-жаттығулардың бірі 2025 жылғы қазанда өтті. «Дабыл – Антитеррор – 2025» оқу-жаттығуы Алматы халықаралық әуежайының аумағында ұйымдастырылды.
Сценарий бойынша шартты террористер әуе кемесін басып алып, жолаушыларды кепілге алған. Оқу барысында жедел штаб құрылып, полиция, арнайы қызметтер, медицина және басқа да тиісті құрылымдардың әрекеті пысықталды.
Сонымен қатар азаматтарды эвакуациялау, кепілдегілерді босату және шартты қылмыскерлерді ұстау кезеңдері көрсетілді.
Алматы қаласы Полиция департаментінің сол кездегі ресми өкілі Салтанат Әзірбек оқу-жаттығу барысында қаланың жедел әрекет ету қызметтері мен терроризмге қарсы бағытта жұмыс істейтін құқық қорғау органдарының өзара іс-қимылы тексерілгенін айтқан.
Оның мәліметінше, оқу тапсырмалары толық көлемде орындалған. Жаттығу барысында терроризм актілерінің алдын алу, ықтимал қатер салдарын жою және азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша бірлескен әрекеттер пысықталған.
Мұндай жағдайда арнайы жасақтың жұмысы ғана емес, ақпаратты жедел жеткізу, адамдарды қауіпсіз жерге шығару, медициналық көмек көрсету және әртүрлі мемлекеттік органдардың бір-біріне кедергі келтірмей жұмыс істеуі де маңызды.
Террористік тұрғыдан осал нысандар қалай қорғалады?
Терроризмге қарсы жұмыстың тағы бір бағыты — террористік тұрғыдан осал объектілердің қорғалуын қамтамасыз ету.
Оларға адамдар көп жиналатын орындар, аса маңызды мемлекеттік, стратегиялық және заңнамада белгіленген басқа да нысандар жатады. Мұндай объектілерде терроризм актісінің алдын алуға және оның ықтимал салдарын барынша азайтуға бағытталған талаптар қарастырылған.
Алматыда бұл бағытта түсіндіру кездесулері де тұрақты өткізіледі. Мәселен, қалалық терроризмге қарсы комиссия аппараты ұйымдастырған кездесулердің бірінде объект басшылығы мен күзет ұйымына терроризмге қарсы қорғау жөніндегі талаптар түсіндірілген.
Кездесуге Алматы қаласы бойынша ҰҚК департаментінің, Полиция департаментінің экстремизмге қарсы іс-қимыл және күзет қызметін бақылау бағытындағы мамандары қатысқан.
Қызметкерлерге террористік сипаттағы қауіп туындаған кездегі алғашқы әрекеттер түсіндірілді.
Осындай түсіндіру жұмыстары Ұлттық кітапханада да өткізілген. Оған шамамен 30 адам қатысып, террорлық қауіп немесе терроризм актісі кезіндегі іс-қимыл алгоритмі, күдікті зат анықталған жағдайда және анонимді хабарлама түскен кездегі алғашқы қадамдар түсіндірілді.
Қауіпсіздік жүйесі үнемі тексеріледі
2026 жылғы маусымда Қазақстанның барлық аумағында «Найза – Антитеррор – 2026» республикалық жедел-тактикалық оқу-жаттығуы өткізілді. Оны ҰҚК Терроризмге қарсы орталығы үйлестірді. Оқу-жаттығу 5-30 маусым аралығында өтті.
Ал Алматыдағы сәуірдегі республикалық штабтық оқу-жаттығу мемлекеттік органдардың ақпарат алмасуы мен өзара іс-қимылын тексеруге бағытталды.
Осылайша қаладағы терроризмге қарсы дайындықты бірнеше деңгейге бөлуге болады. Бірінші бағыт — ықтимал қатерді ерте анықтау және оның алдын алу. Екінші бағыт — террористік тұрғыдан осал нысандардың қорғалуын қамтамасыз ету. Үшіншісі — қауіп туындаған жағдайда арнайы және азаматтық қызметтердің бірлескен әрекетін ұйымдастыру.
Терроризмге қарсы жұмыстың ерекшелігі — оның нәтижесі көбіне көзге көрінбейді. Әуежайдың штаттық режимде жұмыс істеуі, оқу орындарында сабақтың жалғасуы немесе адамдардың қоғамдық орындарда қауіпсіз жүруі де алдын алу шараларының күнделікті нәтижесі саналады.
Сондықтан Алматы сияқты ірі мегаполисте қауіпсіздік жүйесінің негізгі міндеті — төтенше жағдай болғаннан кейін әрекет ету ғана емес, оған дейін дайындық жүргізіп, ықтимал қатер кезінде жоғалтпай әрекет ететін жүйе қалыптастыру.