Нарықтың өз заңы, өмірдің өз ағысы бар. Қаржы жүйесін заман талабына сай жетілдіру мақсатында қабылданған «Банктер туралы» жаңа заң отандық экономикалық кеңістікте елеулі бетбұрыстың басталғанын көрсетті, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Өкілетті органның ресми мәліметінше, ортақ ереженің күшіне енуімен бес бірдей ірі қаржы ұйымы әмбебап лицензияға ие болды. Бұл құжат олардың қызмет аясын бұрын-соңды болмаған деңгейде кеңейтіп, кез келген қаржылық операцияны дербес әрі кедергісіз жүргізуіне жол ашып отыр. Дегенмен, кез келген еркіндіктің үлкен жауапкершілікпен қатар жүретінін ұмытпаған абзал. Осы салада көп жыл бойы қалам тербеген маман ретінде мені бұл қадамның теориялық тиімділігінен гөрі, оның қарапайым халықтың тұрмыс-тіршілігіне тигізетін нақты әсері көбірек толғандырады.
Жаңа ережеге сәйкес, бұдан былай банк қызметі екі санатқа – әмбебап және базалық болып жіктеледі. Базалық деңгейде қалған ұйымдардың құзыреті айтарлықтай шектеулі: олар несие беріп, депозит тартқанымен, шетелдік активтерге инвестиция құя алмайды немесе күрделі туынды құралдармен жұмыс істеуге құқығы жоқ. Ал әмбебап лицензия алған таңдаулы бес мекеменің енді өрісі кең. Олар межбанктік несиелер мен кепілдіктерден бастап, бағалы металл шоттарын ашуға, тіпті халықтың тұрғын үй құрылыс жинақтарын қабылдауға дейінгі қызметтің барлық түрін өз уысында ұстауға мүмкіндік алды. Бірақ мәселе мынада: осы ірі қаржы институттары өздеріне берілген орасан зор еркіндікті ел игілігіне, нақты өндіріс пен шағын кәсіпкерлікті өркендетуге қаншалықты бағыттай алады? Әлде бұл мүмкіндік тек олардың жеке пайдасын еселей түсетін кезекті құралға айнала ма?
Осы жаңалықпен қатар жарияланған келесі бір көрсеткіш көңілге қаяу түсіріп, ойланбасқа қоймайды. Жыл басынан бері елімізде үш айдан астам уақыт бойы қайтарылмай, мерзімі өтіп кеткен үмітсіз қарыздардың үлесі бірден 14 пайызға өсіп кеткен. Бұл – қаржы секторындағы жүйелі шикіліктің айқын белгісі. Халықтың несиені уақытылы қайтара алмауы банктердің тәуекелдерді дұрыс бағаламауын, тұтынушылардың шынайы төлем қабілетіне көз жұма қарап, қарызды бейберекет үлестіруін көрсетеді. Өздерінің несиелік портфелін сауықтырудың орнына, қаржы ұйымдарының жаңа лицензия арқылы басқа салалардан оңай олжа табуға ұмтылуы мазасыз ойларға жетелейді.
Қаржылық еркіндікке қол жеткізген ұйымдар бұдан былай...
Қаржылық еркіндікке қол жеткізген ұйымдар бұдан былай бұрынғыдан да зор жауапкершілік жүгін арқалайтынын түсінуі тиіс. Олар тек өз акционерлерінің кірісін еселеуді ғана емес, жалпы ел экономикасының тұрақтылығын да ойлауы керек. Егер бұл берілген бостандық тек жоғары тәуекелді алыпсатарлық операцияларға немесе сыртқы нарықтарға инвестиция құюға ғана жұмсалатын болса, ішкі нарықтағы ахуал одан сайын қиындауы мүмкін. Тәжірибе көрсеткендей, қаржы саласындағы кез келген теңгерімсіздіктің зардабы ең алдымен қарапайым салымшылар мен қарапайым мемлекет азаматтарының иығына түседі. Сондықтан, жаңа мүмкіндіктер аясында банктердің халық алдындағы әлеуметтік жауапкершілігін арттырып, несиелендіру мәдениетін түбегейлі қайта қарау – уақыт күттірмейтін өзекті мәселе.
Қорыта айтқанда, әмбебап лицензияның игілігі тек бір жақты болмауы қажет. Жаңа заң бойынша барлық банктер жарты жылдың ішінде жаңа талаптарға көшіп, өз бағытын айқындауы тиіс. Осы ретте реттеуші органның тарапынан бақылаудың босаңсымауы өте маңызды. Себебі, халықтың мойнындағы берешегі мен қайтарымы қиындаған несиелердің өсімі қаржы нарығындағы үлкен дабыл белгісі болып табылады. Еркіндік алған бес банк өзінің жаңа мүмкіндіктерін экономиканы сауықтыруға және несие портфелін оңтайландыруға бағыттамаса, бұл қадамның соңы тек қаржы топтарының ғана мүддесін қорғаған шешім болып қала бермек.