Қазақстанда базалық мөлшерлеме биыл төрт рет төмендеді: қаңтардағы 18 пайыздан қазанның соңында 15,75 пайызға түсті.
Ал банктердің халыққа теңгемен берген жаңа несиелерінің орташа мөлшерлемесі қаңтар мен қыркүйек аралығында 20,8 пайыздан 20,6 пайызға ғана төмендеген. Бұл екі көрсеткіштің мерзімі бірдей емес: қыркүйектегі несие статистикасы қазанның соңындағы төртінші шешімнің ықпалын әлі көрсетпейді. Бірақ алғашқы үш төмендетудің өзі халыққа берілетін несиені айтарлықтай арзандатпаған, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Қыркүйектің өзінде де өзгеріс шамалы. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің дерегінше, халыққа сол айда теңгемен берілген несиенің орташа мөлшерлемесі тамыздағы 20,6 пайыз деңгейінде қалды. Ал ипотеканың орташа мөлшерлемесі бір айда 10,7 пайыздан 11 пайызға көтерілді. Бұл әр банктің ипотекасын қымбаттатқанын білдірмейді: орташа көрсеткішке сол айда қандай қарыздың көбірек берілгені де әсер етеді. Дегенмен бұл сандар қарыздың арзандауы барлық өнімде бірдей жүрмейтінін көрсетеді.
Базалық мөлшерлеме мен банктің клиентке ұсынатын пайызы бір нәрсе емес. Банк несие беретін қаражаттың бір бөлігін депозит арқылы тартады. Бұрын жоғары пайызбен қабылданған салымның құны базалық мөлшерлеме төмендеген күні өзгермейді. Қыркүйекте жеке тұлғалардың теңгедегі мерзімді депозиттері бойынша орташа мөлшерлеме 14,7 пайыз болды. Оған қоса банк несие бағасын белгілегенде қарыздың қайтпай қалу қаупін және қызмет көрсету шығынын ескереді.
Бірақ бұл түсіндірме банктердің өзіне қатысты сұрақты жаппайды. Нарықтағы орташа көрсеткіштен қай банктің қай өнімді арзандатқанын білу қиын. Банктер тұтынушылық несие, автонесие және ипотека бойынша жаңа клиенттерге іс жүзінде қандай мөлшерлеме ұсынып отырғанын тұрақты жарияласа, бағаның өзгерісін салыстыруға болар еді. Жарнамадағы ең төмен пайыз мұндай салыстыруға жарамайды: ол нақты клиентке бекітілетін мөлшерлемемен бірдей болмауы мүмкін.
Ай сайынғы төлемді көрсету де жеткіліксіз. Бір ұсыныстың айлық төлемі екіншісінен аз болуы мүмкін, бірақ мерзімі ұзақ болса, қарыз алушы ақырында көбірек төлейді. Сондықтан банк төлем кестесін бекітерден бұрын клиентке жылдық тиімді мөлшерлемені, бүкіл мерзімде төлейтін жалпы соманы және оның қаншасы артық төлем екенін бір жерден анық көрсетуі керек. Сонда адам екі банктің ұсынысын бірдей сома мен бірдей мерзім бойынша салыстыра алады.
Нарықта жаңа несие арзандаған күннің өзінде, бұрын тұрақты мөлшерлемемен қарыз алған адамның төлемі автоматты түрде азаймайды. Мұндай клиент үшін шартты қайта қарау немесе несиені қайта қаржыландыру маңызды. Бірақ жаңа ұсыныстың пайдасын айлық төлемге қарап қана бағалау жаңсақ: банк мерзімді ұзартып, ай сайынғы төлемді азайтқанымен, жалпы шығын кемімеуі мүмкін. Банк ескі және жаңа кесте бойынша қалған төлемдердің толық сомасын қатар көрсетсе, клиент айырмасын бірден көрер еді.
1 қазанда банктердің халыққа берген қарыздарының қалдығы 26,7 триллион теңге болды. Оның 17,7 триллионы тұтынушылық несиеге, 7,9 триллионы ипотекаға тиесілі. Бұл барлық бұрынғы қарыздың пайызы қайта есептеледі деген сөз емес. Алайда мұндай көлем несие бағасының ашықтығы мен қайта қаржыландыру шарттарының түсінікті болуы қаншалықты маңызды екенін аңғартады.
Қазанның соңындағы шешімнің жаңа несиелерге ықпалы кейінгі айлардың дерегінен көрінеді. Сол кезде банктердің жұмысына баға беретін өлшем де нақты болуы керек: қарыз алушыға ұсынылған мөлшерлеме төмендеді ме, жалпы артық төлем азайды ма? Банктің клиентке несие беруді жылдамдатқаны пайдалы. Бірақ баға бойынша бәсеке барын өтінімнің қанша минутта мақұлданғаны емес, сол қарыздың адамға қаншаға түсетіні көрсетеді.